ભારતમાં જીવનના પ્રસંગો: જન્મ, લગ્ન, સ્થળાંતર કે મૃત્યુ પછી શું કરવું
English · हिन्दी · मराठी · বাংলা · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · অসমীয়া · اردو
ભારતમાં જીવનના મોટા પ્રસંગોએ શું કરવું અને કયા ક્રમમાં: જન્મ, 18 વર્ષના થવું, લગ્ન, ઘર ખરીદવું, બીજા રાજ્યમાં જવું, અને પરિવારમાં મૃત્યુ. દરેક પગલા સાથે સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા કચેરીનું નામ છે. પ્રમાણપત્રો રાજ્યો આપે છે; છેલ્લે આપેલું કોષ્ટક દરેક રાજ્યનાં પોર્ટલ સુધી લઈ જાય છે.
બાળકનો જન્મ
- જન્મ પ્રમાણપત્ર: જન્મની નોંધણી 21 દિવસમાં કરાવો; એ સમયમાં તે મફત છે. હૉસ્પિટલ પોતે જાણ મોકલે છે; ઘરે જન્મ થયો હોય તો ગ્રામ પંચાયત અથવા નગરપાલિકા કચેરીને જણાવો. પ્રમાણપત્ર સિવિલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમના dc.crsorgi.gov.in પરથી અથવા તમારા રાજ્યના પોર્ટલ પરથી ડાઉનલોડ કરો. બાળકનું નામ પછી ઉમેરી શકાય છે, 12 મહિનામાં મફત.
- આધાર: કોઈ પણ ઉંમરના બાળકનું બાલ આધાર આધાર કેન્દ્ર પર બની શકે છે, જન્મ પ્રમાણપત્ર અને માતા કે પિતાના આધાર સાથે. 5 વર્ષની ઉંમર સુધી આંગળીઓની છાપ લેવાતી નથી; 5 વર્ષે અને ફરી 15 વર્ષે તે મફત અપડેટ કરાવવી પડે છે. uidai.gov.in જુઓ.
- રસીઓ અને લાભ: સરકારી કેન્દ્રોમાં રસીઓ મફત છે, અને માતાને માતૃત્વ લાભ મળી શકે છે; મહિલાઓ અને બાળકો માટે મદદ જુઓ.
- રૅશન કાર્ડ અને આરોગ્ય વીમો: બાળકનું નામ પરિવારના રૅશન કાર્ડમાં પુરવઠા કચેરીમાં અથવા રાજ્યના અન્ન પોર્ટલ પર ઉમેરાવો, અને પરિવારના આયુષ્માન કાર્ડમાં પણ.
- દીકરી માટે: તે દસ વર્ષની થાય તે પહેલાં ગમે ત્યારે સુકન્યા સમૃદ્ધિ ખાતું ખોલાવી શકાય છે.
- પાસપોર્ટ: સગીરના પાસપોર્ટ માટે જન્મ પ્રમાણપત્ર અને માતા-પિતાની સંમતિ જોઈએ; passportindia.gov.in પર અરજી કરો.
18 વર્ષના થાઓ ત્યારે
- મતદાર ઓળખપત્ર: voters.eci.gov.in પર અથવા વોટર હેલ્પલાઇન ઍપ પર ફૉર્મ 6 થી અરજી કરો. તમે 17 વર્ષની ઉંમરે અરજી કરી શકો છો, જેથી 18 ના થાઓ ત્યારે કાર્ડ તૈયાર હોય.
- આધાર: 15 વર્ષે ન કરાવ્યું હોય તો આંગળીઓની છાપ અને ફોટો અપડેટ કરાવો.
- પાન: આધારથી મફત અને તરત, ઈ-પાન તરીકે, incometax.gov.in પર.
- ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ: લર્નર લાઇસન્સ માટે parivahan.gov.in પર અરજી કરો; મોટા ભાગનાં રાજ્યોમાં તેની પરીક્ષા આધારથી ઑનલાઇન આપી શકાય છે.
- બેંક ખાતું: સગીરનું ખાતું નવા કેવાયસી સાથે સામાન્ય ખાતામાં બદલાવવું પડે છે.
- ડિજિલૉકર: ડિજિલૉકરમાં તમારી માર્કશીટ, આધાર, પાન અને લાઇસન્સ માન્ય અસલ દસ્તાવેજ તરીકે રહે છે.
લગ્ન
- લગ્ન પ્રમાણપત્ર: તમારા બેમાંથી કોઈ જ્યાં રહેતું હોય ત્યાંના લગ્ન રજિસ્ટ્રાર પાસે લગ્નની નોંધણી કરાવો, તમારા વ્યક્તિગત કાયદાના અધિનિયમ હેઠળ અથવા વિશેષ લગ્ન અધિનિયમ હેઠળ; મોટા ભાગનાં રાજ્યો ઑનલાઇન અરજી લે છે. સિવિલ લગ્ન માટે વપરાતા વિશેષ લગ્ન અધિનિયમમાં 30 દિવસ પહેલાં નોટિસ આપવી પડે છે.
- નામ બદલવું એ તમારી પસંદગી છે, ફરજ નથી. બદલવું હોય તો: લગ્ન પ્રમાણપત્રથી આધાર અપડેટ કરો, પછી પાન, બેંક ખાતાં અને પાસપોર્ટ. કેટલીક કચેરીઓ ગૅઝેટમાં જાહેરાત પણ માગે છે.
- પાસપોર્ટ: જીવનસાથીનું નામ ઉમેરવા લગ્ન પ્રમાણપત્ર અથવા સંયુક્ત એકરારનામા સાથે પાસપોર્ટ ફરી કાઢવાની અરજી કરો.
- નૉમિની: તમારાં બેંક ખાતાં, વીમો, પ્રોવિડન્ટ ફંડ અને રોકાણોમાં જીવનસાથીને નૉમિની બનાવો.
- રૅશન કાર્ડ અને મતદાર ઓળખપત્ર: નામ નવા પરિવારના રૅશન કાર્ડમાં ખસેડો, અને મતદાર નોંધણી ફૉર્મ 8 થી નવા સરનામે.
ઘર કે જમીન ખરીદવી
- પ્રોજેક્ટ તપાસો: બંધાઈ રહેલો ફ્લૅટ તમારા રાજ્યની રિયલ એસ્ટેટ રેગ્યુલેટરી ઑથોરિટી (રેરા)માં નોંધાયેલો હોવો જોઈએ; તેની વેબસાઇટ પર મંજૂરીઓ, વચન આપેલી તારીખ અને ફરિયાદો દેખાય છે.
- માલિકી તપાસો: તમારા રાજ્યના જમીન રેકોર્ડ અને નોંધણી પોર્ટલ પર જમીનનો રેકોર્ડ (7/12 નો ઉતારો, પટ્ટા, ખતૌની અથવા હક્કપત્રક) અને બોજા પ્રમાણપત્ર જુઓ, અને વકીલ પાસે ટાઇટલ સર્ચ કરાવો.
- વેચાણની નોંધણી: સ્ટૅમ્પ ડ્યૂટી અને નોંધણી ફી ભરીને વેચાણ દસ્તાવેજ સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરીમાં નોંધાવો. ઘણાં રાજ્યો મહિલા ખરીદદારો પાસેથી ઓછી સ્ટૅમ્પ ડ્યૂટી લે છે.
- ફેરફાર નોંધ (મ્યુટેશન): મહેસૂલ કચેરી અને નગરપાલિકામાં જમીન રેકોર્ડ અને મિલકત વેરાનો રેકોર્ડ તમારા નામે કરાવો.
- ખર્ચમાં મદદ: પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (શહેરી) 2.0 પાકું મકાન ન ધરાવતા પરિવારોને મદદ આપે છે, અને તેનો ગ્રામીણ ભાગ ગામોમાં ગ્રામ પંચાયત મારફતે મકાનો બનાવે છે. જૂની કર વ્યવસ્થામાં હોમ લોનના વ્યાજ અને મુદ્દલ પર આવકવેરામાં કપાત મળે છે.
બીજા રાજ્યમાં જવું
- આધારમાં સરનામું: નવા સરનામાના પુરાવા સાથે uidai.gov.in પર ઑનલાઇન બદલો; મોટા ભાગના બીજા ફેરફાર પછી આધારથી થઈ જાય છે.
- રૅશન કાર્ડ: નવું કાર્ડ જરૂરી નથી. વન નેશન વન રૅશન કાર્ડ હેઠળ પરિવારનો કોઈ પણ સભ્ય આધારથી દેશની કોઈ પણ વાજબી ભાવની દુકાનેથી રૅશન લઈ શકે છે; મેરા રાશન ઍપ નજીકની દુકાન અને તમારો હક બતાવે છે.
- મતદાર ઓળખપત્ર: voters.eci.gov.in પર ફૉર્મ 8 થી તમારી નોંધણી નવા સરનામે ખસેડો; કાર્ડ નંબર એ જ રહે છે.
- વાહન: બીજા રાજ્યમાં 12 મહિનાથી વધુ રાખેલા વાહનની ત્યાં નોંધણી કરાવવી પડે છે: જૂના આરટીઓ પાસેથી ના-વાંધા પ્રમાણપત્ર લો, નવા રાજ્યનો રોડ ટૅક્સ ભરો, અને જૂના ટૅક્સનું રિફંડ માગો. બીએચ-સિરીઝ નંબરવાળા વાહનને આની જરૂર નથી. parivahan.gov.in પર અરજી કરો.
- ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ: આખા ભારતમાં માન્ય છે; સરનામું રિન્યુ વખતે અથવા તે પહેલાં parivahan.gov.in પર બદલો.
- રાંધણ ગેસ: એલપીજી જોડાણ તમારા વિતરક મારફતે અથવા mylpg.in પર ટ્રાન્સફર કરાવો.
- બેંક, પાન અને વીમો: બેંકમાં સરનામું અપડેટ કરો; પાન ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ મારફતે આધારનું સરનામું લઈ લે છે.
- શાળા: જૂની શાળામાંથી શાળા છોડ્યાનું પ્રમાણપત્ર લો; રાજ્યોનાં બોર્ડ બદલાતાં હોય ત્યારે તેના પર શિક્ષણાધિકારીની પ્રતિસહી જોઈએ.
પરિવારમાં મૃત્યુ
- મરણ પ્રમાણપત્ર: મૃત્યુની નોંધણી 21 દિવસમાં ગ્રામ પંચાયત અથવા નગરપાલિકા કચેરીમાં મફત કરાવો; હૉસ્પિટલ પોતે જાણ કરે છે. ઘણી નકલો માગો: દરેક દાવામાં એક જોઈએ છે.
- બેંક ખાતાં અને લૉકર: નૉમિની મરણ પ્રમાણપત્ર અને ઓળખના પુરાવા સાથે દાવો કરે છે. નૉમિની ન હોય તો બેંકો નાના દાવા બાંયધરીપત્ર પર પતાવે છે અને મોટા દાવા માટે વારસા પ્રમાણપત્ર અથવા કાનૂની વારસદાર પ્રમાણપત્ર માગે છે.
- વીમો: વીમા કંપનીને તરત જાણ કરો; જીવન વીમાનો દાવો નૉમિનીને ચૂકવાય છે.
- પ્રોવિડન્ટ ફંડ અને પેન્શન: પરિવાર પ્રોવિડન્ટ ફંડની જમા રકમ, માસિક કુટુંબ પેન્શન અને વીમાનો (ઈડીએલઆઈ હેઠળ ₹7 લાખ સુધી) દાવો ઈપીએફઓ પાસે કરે છે, નોકરીદાતા મારફતે અથવા ઑનલાઇન. સરકારી પેન્શનરના જીવનસાથીને કુટુંબ પેન્શન તે જ બેંકમાંથી મળે છે જે પેન્શન ચૂકવતી હતી.
- કાનૂની વારસદાર પ્રમાણપત્ર: તમારા રાજ્યના મામલતદાર અથવા મહેસૂલ કચેરીમાંથી મળે છે, દાવા અને મિલકતની તબદીલી માટે; નાણાં અને શૅર માટે વારસા પ્રમાણપત્ર દીવાની અદાલત આપે છે.
- મિલકત અને વાહનો: જમીન અને મકાનના રેકોર્ડમાં ફેરફાર નોંધ માટે, અને આરટીઓમાં વાહનની તબદીલી માટે, વારસદારોના નામે અરજી કરો.
- રેકોર્ડ બંધ કરાવો: આધાર નંબર નિષ્ક્રિય થાય તે માટે માયઆધાર પોર્ટલ પર મૃત્યુની જાણ કરો, કાનૂની વારસદાર છેલ્લું આવકવેરા રિટર્ન ભરે પછી પાન જમા કરાવો, અને ફૉર્મ 7 થી મતદાર યાદીમાંથી તથા રૅશન કાર્ડમાંથી નામ કઢાવો.
- મદદ: વિધવા પેન્શન અને રાષ્ટ્રીય કુટુંબ સહાય યોજના (ગરીબ પરિવારના કમાનાર સભ્યના મૃત્યુ પર એક વખતની રકમ) રાજ્ય આપે છે; મામલતદાર કચેરીમાં અથવા રાજ્યના પોર્ટલ પર અરજી કરો.
તમારા રાજ્યમાં પ્રમાણપત્રો અને જમીન રેકોર્ડ
આ સાઇટ પર દરેક રાજ્યના સેવા પાનામાં તેનાં પ્રમાણપત્રો, જમીન રેકોર્ડ અને નોંધણીનાં પોર્ટલ તથા હેલ્પલાઇન આપેલી છે.
આ પણ જુઓ: વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મદદ, મહિલાઓ અને બાળકો, ગ્રાહક ફરિયાદ અને આરટીઆઈ અને, વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો માટે, ભારત પાછા ફરવું.