ભારતમાં દિવ્યાંગો માટે મદદ: યુડીઆઈડી કાર્ડ, પેન્શન, સાધનો અને અધિકારો
English · हिन्दी · मराठी · বাংলা · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · অসমীয়া · اردو
ભારતમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ અને તેમના પરિવારો માટે મદદ: દિવ્યાંગતા કાર્ડ, પેન્શન, સહાયક સાધનો, શિષ્યવૃત્તિઓ, કરરાહત અને ફરિયાદ ક્યાં કરવી. દરેક લિંક સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટની છે.
તમારા અધિકારો
દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના અધિકાર અધિનિયમ, 2016 દિવ્યાંગતાના 21 પ્રકારોને માન્યતા આપે છે, જેમાં અંધત્વ અને ઓછી દૃષ્ટિ, શ્રવણ ક્ષતિ, હલનચલનની દિવ્યાંગતા, સેરેબ્રલ પાલ્સી, ઑટિઝમ, બૌદ્ધિક દિવ્યાંગતા, માનસિક બીમારી, મલ્ટિપલ સ્ક્લેરોસિસ, થૅલેસેમિયા અને ઍસિડ હુમલો સામેલ છે. ઓછામાં ઓછી 40% દિવ્યાંગતા ધરાવતી વ્યક્તિની "બેન્ચમાર્ક દિવ્યાંગતા" ગણાય છે, જેનાથી મળે છે:
- સરકારી નોકરીઓમાં ઓછામાં ઓછી 4% જગ્યાઓ બેન્ચમાર્ક દિવ્યાંગતા ધરાવતા લોકો માટે અનામત;
- સરકારી અને સરકારી સહાય મેળવતી કૉલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં ઓછામાં ઓછી 5% બેઠકો;
- 6 થી 18 વર્ષની ઉંમર સુધી મફત શિક્ષણ;
- સુગમ સરકારી ઇમારતો, પરિવહન અને વેબસાઇટોનો અધિકાર.
યુડીઆઈડી કાર્ડ
યુનિક ડિસેબિલિટી આઈડી (યુડીઆઈડી) કાર્ડ એક જ દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર અને ઓળખપત્ર છે, જે આખા ભારતમાં માન્ય છે અને નીચેની દરેક યોજના માટે વપરાય છે. યુડીઆઈડી પોર્ટલ પર અરજી કરો; તમારા જિલ્લાનું મેડિકલ બોર્ડ દિવ્યાંગતાની તપાસ કરે છે, અને કાર્ડ ટપાલથી આવે છે.
પેન્શન અને નાણાં
- ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય દિવ્યાંગ પેન્શન ગરીબી રેખા નીચેના પરિવારોના 18 થી 79 વર્ષના ગંભીર અથવા બહુવિધ દિવ્યાંગતા (80% કે તેથી વધુ) ધરાવતા લોકોને માસિક પેન્શન આપે છે. રાજ્ય તેમાં પોતાની રકમ ઉમેરે છે, અને મોટા ભાગનાં રાજ્યો વધુ લોકો માટે પોતાની દિવ્યાંગ પેન્શન ચલાવે છે. તમારી ગ્રામ પંચાયત, નગરપાલિકા કચેરી અથવા રાજ્યના સેવા પોર્ટલ મારફતે અરજી કરો.
- આવકવેરો (જૂની કર વ્યવસ્થામાં): દિવ્યાંગ કરદાતાને વર્ષે ₹75,000 ની કપાત, ગંભીર દિવ્યાંગતામાં ₹1,25,000 (કલમ 80યુ), અને દિવ્યાંગ આશ્રિતની સંભાળ માટે પણ તેટલી જ (કલમ 80ડીડી). આવકવેરા વિભાગ જુઓ.
સાધનો અને આરોગ્ય વીમો
- એડિપ યોજનામાં વ્હીલચૅર, ટ્રાઇસિકલ, સાંભળવાનાં મશીન, કૃત્રિમ અંગો, સ્માર્ટ લાકડી અને નાનાં બાળકો માટે કૉક્લિયર ઇમ્પ્લાન્ટ મફત અથવા ઓછી કિંમતે મળે છે, પરિવારની આવક પ્રમાણે, એલિમ્કો અને જિલ્લાઓમાં યોજાતા કૅમ્પ મારફતે. વિગતો: દિવ્યાંગજન સશક્તિકરણ વિભાગ.
- નૅશનલ ટ્રસ્ટનો નિરામય આરોગ્ય વીમો ઑટિઝમ, સેરેબ્રલ પાલ્સી, બૌદ્ધિક દિવ્યાંગતા અને બહુવિધ દિવ્યાંગતા ધરાવતા લોકો માટે છે.
- આયુષ્માન ભારત (પીએમ-જેએવાય) માટે પાત્ર પરિવારોને વર્ષે ₹5 લાખ સુધીની મફત હૉસ્પિટલ સારવાર મળે છે: beneficiary.nha.gov.in પર પાત્રતા તપાસો અથવા કાર્ડ મેળવો.
શિક્ષણ અને રોજગાર
- દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટેની શિષ્યવૃત્તિઓ (પ્રી-મૅટ્રિક, પોસ્ટ-મૅટ્રિક, ટૉપ ક્લાસ અને વિદેશમાં અભ્યાસ) માટે નૅશનલ સ્કૉલરશિપ પોર્ટલ પર અરજી થાય છે.
- ઇન્ડિયન સાઇન લૅન્ગ્વેજ રિસર્ચ ઍન્ડ ટ્રેનિંગ સેન્ટરમાં ભારતીય સાંકેતિક ભાષાનો શબ્દકોશ અને અભ્યાસક્રમો છે.
- સરકારી નોકરીઓની જાહેરાતોમાં બેન્ચમાર્ક દિવ્યાંગતા ધરાવતા લોકો માટે અનામત જગ્યાઓ અને પરીક્ષાની જે સગવડો (લહિયો, વધારાનો સમય) તેઓ માગી શકે તે આપેલી હોય છે.
ફરિયાદો
કોઈ સરકારી કચેરી, નોકરીદાતા, શાળા કે સેવા આપનાર તમને તમારા અધિકારો ન આપે, તો દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટેના મુખ્ય કમિશનરને (કેન્દ્ર સરકારની સંસ્થાઓ માટે) અથવા તમારા રાજ્યના દિવ્યાંગ કમિશનરને ફરિયાદ કરો. કેન્દ્રીય મંત્રાલયો વિશેની ફરિયાદો સીપીગ્રામ્સ પર પણ કરી શકાય છે.
આ પણ જુઓ: વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મદદ, અને તમારા રાજ્યનું સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન પાનું, જે ભારત સરકાર હેઠળ આપેલું છે.