ભારતમાં ગ્રાહક ફરિયાદ અને આરટીઆઈ: હેલ્પલાઇન 1915, ઈ-જાગૃતિ અને આરટીઆઈ ઑનલાઇન
English · हिन्दी · मराठी · বাংলা · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · অসমীয়া · اردو
દુકાન, કંપની કે સેવા આપનાર સામે ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી, વળતરનો દાવો કેવી રીતે કરવો, અને માહિતી અધિકાર અધિનિયમ હેઠળ કોઈ પણ સરકારી કચેરી પાસેથી માહિતી કેવી રીતે માગવી. દરેક લિંક સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટની છે.
ગ્રાહક ફરિયાદ: રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇન, 1915
વસ્તુ ખામીવાળી નીકળે, સેવા ન મળે, તમારી પાસેથી વધુ પૈસા લેવાયા હોય કે પૈસા પાછા આપવાની ના પડાય, તો પહેલાં કંપનીને લેખિત ફરિયાદ કરો. તેનાથી કામ ન થાય તો:
- રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇનને 1915 પર કૉલ કરો, અથવા consumerhelpline.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો (વૉટ્સઍપ અને એનસીએચ ઍપ પર પણ). હેલ્પલાઇન ફરિયાદ કંપની સમક્ષ મૂકે છે, અને ઘણી ફરિયાદો આ રીતે, કેસ વિના, ઉકેલાઈ જાય છે.
- બિલ, વૉરંટી કાર્ડ અને કંપની સાથેના ઈમેલ તથા સંદેશાની નકલો સાચવી રાખો.
વળતરનો દાવો: ગ્રાહક આયોગ
પૈસા પાછા, વસ્તુ બદલી આપવા કે વળતર માટે ગ્રાહક આયોગમાં કેસ દાખલ કરો. તે ઈ-જાગૃતિ પર ઑનલાઇન દાખલ થઈ શકે છે, અને વકીલની જરૂર નથી.
- જિલ્લા આયોગ: ₹50 લાખ સુધીના દાવા, જે જિલ્લામાં તમે રહો છો કે કામ કરો છો, અથવા જ્યાં કંપનીની કચેરી છે.
- રાજ્ય આયોગ: ₹50 લાખથી ઉપરના અને ₹2 કરોડ સુધીના દાવા, અને જિલ્લા આયોગના આદેશો સામે અપીલ.
- રાષ્ટ્રીય આયોગ: ₹2 કરોડથી ઉપરના દાવા, અને રાજ્ય આયોગના આદેશો સામે અપીલ.
- સમસ્યા થયાનાં બે વર્ષમાં કેસ દાખલ કરો. ₹5 લાખ સુધીના દાવા પર કોઈ ફી નથી, અને તેનાથી ઉપર નજીવી ફી છે.
નિયમો ગ્રાહક બાબતોના વિભાગની વેબસાઇટ પર છે.
માહિતીનો અધિકાર (આરટીઆઈ)
માહિતી અધિકાર અધિનિયમ, 2005 હેઠળ કોઈ પણ નાગરિક સરકારી કચેરી પાસે રહેલી માહિતી માગી શકે છે, જેમ કે અરજીની સ્થિતિ, પૈસા કેવી રીતે ખર્ચાયા કે કોઈ નિર્ણય શા માટે લેવાયો, કારણ આપ્યા વિના.
- કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓ (મંત્રાલયો, રેલવે, સરકારી બેંકો, કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ અને અન્ય): આરટીઆઈ ઑનલાઇન પર અરજી કરો. ફી ₹10 છે, ઑનલાઇન ભરવાની.
- રાજ્ય સરકારની કચેરીઓ (જિલ્લા કલેક્ટર, પોલીસ, નગરપાલિકા અને પંચાયત કચેરીઓ સહિત): રાજ્યનું આરટીઆઈ પોર્ટલ હોય તો તે વાપરો (નીચેનું કોષ્ટક), અથવા રાજ્યની ફી સાથે કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારી (પીઆઈઓ)ને પત્ર મોકલો.
- ગરીબી રેખા નીચેના લોકો પાસેથી કોઈ ફી લેવાતી નથી; બીપીએલ કાર્ડની નકલ જોડો.
- કચેરીએ 30 દિવસમાં જવાબ આપવો પડે છે, અથવા જ્યાં કોઈ વ્યક્તિના જીવન કે સ્વતંત્રતાનો સવાલ હોય ત્યાં 48 કલાકમાં.
- જવાબ ન મળે અથવા સંતોષકારક ન હોય, તો 30 દિવસમાં કચેરીના પ્રથમ અપીલ અધિકારીને અપીલ કરો, પછી રાજ્ય માહિતી આયોગને, અથવા કેન્દ્રીય કચેરીઓ માટે કેન્દ્રીય માહિતી આયોગને.
દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં આરટીઆઈ
| રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ | રાજ્યની કચેરીઓને આરટીઆઈ | ફરિયાદ પોર્ટલ અને હેલ્પલાઇન |
|---|---|---|
| આંધ્ર પ્રદેશ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| અરુણાચલ પ્રદેશ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| આસામ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| બિહાર | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| છત્તીસગઢ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| દિલ્હી | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ગોવા | આરટીઆઈ ઑનલાઇન પોર્ટલ | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ગુજરાત | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| હરિયાણા | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| હિમાચલ પ્રદેશ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| જમ્મુ અને કાશ્મીર | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ઝારખંડ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| કર્ણાટક | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| કેરળમ | આરટીઆઈ ઑનલાઇન પોર્ટલ | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| મધ્ય પ્રદેશ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| મહારાષ્ટ્ર | આરટીઆઈ ઑનલાઇન પોર્ટલ | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| મણિપુર | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| મેઘાલય | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| મિઝોરમ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| નાગાલેન્ડ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ઓડિશા | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| પુડુચેરી | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| પંજાબ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| રાજસ્થાન | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| સિક્કિમ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| તમિલનાડુ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| તેલંગાણા | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ત્રિપુરા | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ઉત્તર પ્રદેશ | આરટીઆઈ ઑનલાઇન પોર્ટલ | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| ઉત્તરાખંડ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
| પશ્ચિમ બંગાળ | કચેરીના જાહેર માહિતી અધિકારીને પત્ર | સેવાઓ અને હેલ્પલાઇન (અંગ્રેજીમાં) |
આ પણ જુઓ: આરોગ્ય મદદ, વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મદદ અને દિવ્યાંગો માટે મદદ.